پپتید زنجیرهٔ کوتاهی از آمینواسیدهاست که با پیوند آمیدی (پپتیدی) به هم وصل شده‌اند. اگر زنجیره بلند شود، معمولاً به آن پروتئین می‌گویند. بسیاری از هورمون‌های بدن پپتیدند و چند داروی شناخته‌شده هم پپتیدی‌اند.
پپتید با پروتئین چه فرقی دارد؟
مرز رایج حدود ۵۰ آمینواسید است. زیر آن را پپتید و بالای آن را پروتئین می‌نامند، ولی این مرز قطعی نیست. انسولین ۵۱ آمینواسید دارد و گاهی پپتید و گاهی پروتئین خوانده می‌شود. توالی پپتید را از انتهای N به انتهای C می‌نویسند؛ در صفحهٔ هر مونوگراف کامل در پپتیدیار همین توالی را می‌بینید.
پپتیدهایی که داروی مجازند
چند پپتید سال‌هاست داروی ثبت‌شده‌اند:
- اکسیتوسین، نُه آمینواسید، در زایمان کاربرد بیمارستانی دارد.
- تریپاراتاید، ۳۴ آمینواسید اول هورمون پاراتیروئید، داروی پوکی استخوان است.
- سماگلوتاید، آنالوگ GLP-1، برای دیابت نوع ۲ و مدیریت وزن مجوز دارد.
«پپتید پژوهشی» یعنی چه؟
پپتید پژوهشی مادهای است که در آزمایشگاه یا مدل جانوری بررسی شده ولی داروی ثبتشده نیست. BPC-157 نمونهٔ معروفش است: مطالعه‌های جونده دربارهٔ تاندون و گوارش دارد، ولی کارآزمایی انسانیِ تعیین‌کننده ندارد. برچسب «فقط پژوهشی» روی این ویال‌ها ادعای فروشنده است، نه مجوز.
چرا بیشتر پپتیدها پودر خشک‌اند؟
پپتید در محلول آبی کم‌کم تجزیه می‌شود. برای همین آن را به شکل پودر لیوفیلیزه (خشک‌شده در سرما) نگه می‌دارند که پایدارتر است.
صفحه‌های پپتیدیار را چطور بخوانید؟
هر مدخل پرچم وضعیت دارد: «فقط پژوهش»، «بدون پروانهٔ بریتانیا/اروپا»، «فراوردهٔ مجاز جداگانه دارد» یا «ممنوع در ورزش». مدخل‌هایی که مونوگراف کامل دارند توالی، مکانیسم و مقاله‌هایی دارند که با PubMed تطبیق داده شده‌اند. در کاتالوگ می‌توانید فقط همین‌ها را ببینید.
سؤال‌های رایج
پپتید با پروتئین چه فرقی دارد؟
پپتید زنجیرهٔ کوتاهتر است. مرز رایج حدود ۵۰ آمینواسید است، ولی این مرز قطعی نیست.
آیا همهٔ پپتیدها دارو هستند؟
نه. چند پپتید مثل اکسیتوسین، تریپاراتاید و سماگلوتاید داروی مجازند، ولی بیشتر پپتیدهای پژوهشی داروی ثبتشده نیستند.
پپتید پژوهشی یعنی چه؟
مادهای که در آزمایشگاه یا مدل جانوری بررسی شده ولی برای مصرف انسانی مجوز ندارد.